Blog

Stamrecht-BV met laag rendement

20 september 2010 17:30
Door: Timmo Henseler

Stel u bent 5 jaar geleden, toen u 50 was, ontslagen en kreeg een gouden handdruk van een ton. U had snel weer een nieuwe baan maar u keek tegen een fors pensioengat aan dus die ton kwam goed van pas. Om niet direct 52% over uw handdruk te betalen, besloot u het geld in een stamrecht-BV onder te brengen. U ontving de ontslagvergoeding bruto in uw BV maar had de verplichting om uiterlijk op 65-jarige leeftijd uitkeringen aan uzelf te gaan doen. Laten we voor het gemak ervan uitgaan dat u direct vastlegde dat u per die leeftijd levenslang - stel voor het gemak - 1.000 euro per maand zou ontvangen. Door uw niet al te riante pensioen betaalt u tegen die tijd wellicht slechts 42% over deze uitkering. Dat is 10% minder dan wanneer u direct met de fiscus had afgerekend, u kunt zich dus 10.000 euro rijker rekenen. Omdat u zonder de aanvulling van duizend euro de toekomst wat somber inzag, begaf u zich niet op het aandelenpad maar ging vastrentend (sparen, deposito's, obligaties, etc.) beleggen. So far, so good.

Die uitkering van 1000 euro was niet zomaar uit de lucht gegrepen maar is gebaseerd op een actuariële berekening. Dit soort berekeningen hebben twee belangrijke ingredienten: uw leeftijd (en daarmee uw overlijdensrisico) en de rente. En nu stuiten we op een zeer actueel probleem. Uw uitkering is gebaseerd op een rente van 4%, het toenmalige u-rendement wat ongeveer gelijk is aan het rendement op 10-jarige staatsleningen. Datzelfde rendement ligt op dit moment maar net boven de 2,5%. Als deze situatie zich voor langere tijd handhaaft, wordt het heel lastig voor uw stamrecht-BV om de aan u beloofde pensioenaanvulling te realiseren.

U staat gelukkig niet alleen in deze catch 22, onze pensioenfondsen kampen met hetzelfde probleem. Pensioenen worden verlaagd en nieuwe toezeggingen worden op een lager niveau vastgesteld. En dat is niet omdat het probleem onverwacht of nieuw is. In de afgelopen jaren heb ik vaak in de pers, uit de mond van professionele beleggers en in de vakliteratuur stellingen gehoord die ik als volgt samenvat:

“Door de huidige lage rendementsomgeving worden pensioenfondsen gedwongen alternatieve beleggingsmogelijkheden op te zoeken.”

Over die “dwang” wil ik het straks hebben maar eerst een kleine verkenning.

Inderdaad schoten de alternatieve beleggingsvormen als paddestoelen uit de grond. Om er een paar te noemen:

In de meer risicovolle sfeer, als alternatieven voor aandelen waren daar hedgefondsen (niet-gereguleerd beleggen met hoog risico en dito kosten), private equity fondsen (gezonde bedrijven met veel schuld overladen, ze naast de afgrond parkeren en met een volle beurs afscheid nemen) en grondstoffondsen (what goes up must come down). Excuses voor de karikaturen maar de insiders weten in elk geval dat het niet de oplossing bleek voor ons probleem.

Maar u wilde geen overmatige risico's lopen, dus laten we het hebben over vastrentende beleggingen. Ook daar zijn alternatieven gevonden voor de laagrenderende Nederlandse (en Duitse) staatsleningen. Zuid-Europese obligaties zijn een goed voorbeeld. Er waren immers twee zekerheden: (in Europa) vallen overheden niet om en de euro is voor altijd. Die zekerheden hebben inmiddels een forse knauw gehad. En laten we het maar niet hebben over hypotheekvehikels (obligaties met de zekerheid van een hypotheek) of de Madov-miljarden (niet vastrentend, maar wel lekker constant). Riep er iemand IceSave?

Nu wil ik niet de indruk wekken dat - ondanks de massale opkomst van alternatieve beleggingsvormen - de pensioenfondsen zich massaal in deze snoepwinkels te goed hebben gedaan. De pensioensector is streng gereguleerd en is niet overmatig bevolkt door lichtzinnige avonturiers. Uiteindelijk ging het om bescheiden percentages.

Waar het mij om gaat is dat de zogenaamde lage rendementsomgeving de realiteit is. Wie de realiteit niet accepteert, plukt daar in het algemeen slechts zure vruchten van (en dat geldt niet alleen voor beleggen). Pensioenfondsen zijn nooit gedwongen om zich buiten deze realiteit te begeven, er was alleen een grote verleiding om de kop in het alternatieve zand te steken.

Nogmaals, dit uitstapje was niet bedoeld om de pensioensector zwart te maken, de problematiek is iets gecompliceerder dan hierboven geschetst. Het doel was slechts om u te helpen aan een oplossing voor uw lage rendement, wellicht door wat te leren van de grote jongens. We kunnen veel leren van de pensioenfondsen maar een echte oplossing kunnen ze ons helaas niet bieden. Behalve dat als (risicovrije) rendementen laag zijn we dat moeten accepteren en indien nodig ons bestedingspatroon daaraan moeten aanpassen. Of meer risico nemen met de kans op (grote) verliezen. Pensioenfondsen kiezen nu gelukkig voor het eerste.

Particuliere beleggers worden vaak het slachtoffer van dure belegginsgvormen met een hoog risico of zelfs van fraudeurs eenvoudigweg omdat ze de verleiding van een hoog rendement niet kunnen weerstaan. Waar elke geroutineerde casinoganger weet dat het blijven verdubbelen van de inzet om een verlies goed te maken (de kans is maar heel klein dat het fout gaat) niet werkt, hebben beleggers, inclusief de professionals, wat meer moeite met deze wijsheid! Bij vrijwel alle hoogrenderende "geldmachines" uit het verleden is die hele kleine kans dat het mis kon gaan toch een keer werkelijkheid geworden.

Om u niet met lege handen te laten gaan, drie suggesties en twee boekentips:

1. Let op kosten en marges. Banken en beleggingsfondsen werken veel met minder transparante kosten in de vorm van provisies of rentemarges. Waar opbrengsten vaak tegenvallen, vallen kosten zelden lager uit dan voorspeld! Het verlagen van kosten is de enige zekere vorm om uw rendement te verhogen. Zo geeft een obligatiefonds met een lage beheersprovisie op langere termijn vaak een hogere rente dan een spaarrekening van een (solide) bank.

2. Kiest u voor obligaties, beleg dan zo veel mogelijk in lang papier (maar niet veel langer dan de termijn waarop u uitkeringen gaat doen). Lange obligaties laten weliswaar veel grotere koersfluctuaties zien als de rente schommelt maar als u ze niet verkoopt heeft u daar geen last van, uw rendement blijft constant.

3. Als u een hypotheek (nodig) heeft, kan uw stamrecht-BV veelal een aantrekkelijke financier zijn waarbij uw BV ook profiteert: de marge van bank steekt u in uw eigen zak.

En nu de, naar mijn subjectieve mening, twee beste boeken voor beleggers, beide van Nassim Nicholas Taleb:

- Fooled by randomness - Misleid door toeval; als je 10.000 vermogensbeheerders vermogens laat beheren, zullen er statistisch gezien ook na vele jaren enkele overblijven die consequent de markt verslaan. Zouden daar de succesverhalen van Wall Street op gebaseerd zijn?

- The Black Swan - De zwarte zwaan ; enkele onvoorspelbare gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld de crisis van 2007/2008 hebben een veel grotere impact op ons leven dan de veelheid aan meer voor de hand liggende zaken.

Geen boeken die je gouden bergen kunnen bezorgen maar je wel voor grote misstappen kunnen behoeden. En ook nog entertainment op hoog niveau.